De meeste mensen denken dat een terugval het moment is waarop je weer naar de fles of het middel grijpt. Dat is begrijpelijk, want dat is het moment dat iedereen ziet.
Maar tegen die tijd is de terugval al weken bezig.
Een terugval is geen gebeurtenis, het is een proces. En dat is goed nieuws, want een proces heeft fases — en in elke fase kun je nog bijsturen. Hoe vroeger je het herkent, hoe makkelijker het keren is.
Het kader dat ik hieronder gebruik komt van dr. Steven Melemis, die terugval beschrijft in drie fases: emotioneel, mentaal en fysiek. Ik combineer het met wat ik zie bij de mensen die ik begeleid, en met wat ik zelf heb meegemaakt.
In deze fase denk je niet aan gebruiken. Je bent er niet mee bezig. Toch leg je zonder het te merken de basis.
Wat je ziet in deze fase:
Herkenbaar? Dat is geen toeval. Dit is precies het patroon dat je vroeger had vlak voordat je ging gebruiken — alleen het gebruik ontbreekt nog.
Wat helpt in deze fase: terug naar de basis. Slaap, eten, beweging, contact. Het klinkt bijna te simpel, maar in deze fase is zelfzorg geen luxe maar je belangrijkste beschermingsmechanisme. Dit is ook de fase waarin het makkelijkst bij te sturen valt — het kost hier een gesprek en wat rust, later kost het veel meer.
Nu komt het gebruik wél in je hoofd. En het vervelende is: een deel van jou wil het, een ander deel niet. Die twee vechten met elkaar, en naarmate de strijd langer duurt, wint de eerste terrein.
Wat je ziet in deze fase:
Die onderhandeling is het duidelijkste signaal. Op het moment dat je in je hoofd voorwaarden gaat bedenken waaronder gebruiken wél zou kunnen, ben je al in fase twee.
Wat helpt in deze fase:
Dit is het gebruik zelf. Tegen deze fase is weinig meer op te boksen met inzicht of goede voornemens — hier is het vooral schadebeperking.
Daarom gaat dit artikel vooral over fase één en twee. Niet omdat fase drie er niet toe doet, maar omdat je hem daar bijna niet meer tegenhoudt. Het werk zit eerder.
In 2017 liet ik me opnemen in een afkickkliniek. Dat was mijn keerpunt. Sinds die opname ben ik niet meer hervallen — inmiddels negen jaar. Wat die opname wél en niet oploste, schreef ik apart op.
Ik zeg dat er met opzet bij, maar niet om te laten zien hoe sterk ik ben. Integendeel.
Want als het een kwestie van wilskracht was geweest, had ik het niet volgehouden. In de jaren daarvoor heb ik namelijk genoeg wilskracht gehad, en telkens weer gebruikte ik. Wat er in 2017 veranderde, was niet dat ik harder ging mijn best doen. Wat veranderde, was dat ik eindelijk aan de onderliggende pijn begon te werken in plaats van aan het gedrag.
Dat is ook waarom die negen jaar niet voelen als negen jaar vechten. De drang is niet iets wat ik dagelijks bedwing — hij is grotendeels verdwenen omdat datgene wat hem voedde is aangepakt.
Ik weet dat dit niet ieders ervaring is, en ik wil het ook niet mooier maken dan het is. Voor veel mensen is herval wel een onderdeel van het proces. Maar het laat zien waar de winst zit: niet in strenger zijn voor jezelf, maar in het trauma en de oude pijn die eronder liggen.
Op mijn alcohol- en drugspagina staat terugvalpreventie als onderdeel van de nazorg. Concreet betekent dat drie dingen.
Je leert je eigen fase-één herkennen. Iedereen heeft een eigen patroon. Bij de één is het slecht slapen, bij de ander stilvallen tegen zijn partner. Wie zijn eigen eerste signaal kent, wint weken.
Je bouwt aan regulatie in plaats van beheersing. Technieken als breathwork en meditatie zijn geen zweverigheid — ze geven je een manier om spanning te laten zakken zonder middel. Dat is precies wat het middel vroeger deed.
Je pakt de oorzaak aan. Zolang de onderliggende pijn er ligt, blijft je systeem zoeken naar verlichting. Daar werk ik aan met onder meer brainspotting en innerlijk kind-therapie.
Dan ben je niet terug bij nul.
Een terugval wist niet uit wat je geleerd hebt. Hij laat zien waar je systeem nog kwetsbaar is — en dat is bruikbare informatie, hoe rot het ook voelt. De mensen die het uiteindelijk redden zijn zelden de mensen die nooit vielen; het zijn de mensen die na een val sneller opstonden.
Wat je wél moet weten: na een periode zonder gebruik is je tolerantie gedaald. De hoeveelheid die je vroeger aankon, kan nu gevaarlijk zijn. Dat geldt in het bijzonder bij opiaten en bij combinaties met alcohol of medicatie. Gebruik na een langere pauze nooit alleen.
En bel iemand. Schaamte is wat een eenmalige terugval verandert in een volledige terugval — niet het gebruik zelf.
Herken je jezelf in fase één of twee? Doe de zelftest of neem vrijblijvend contact op via info@in-je-kracht.be of 0494 05 45 53. Hoe eerder je het benoemt, hoe minder het kost.
Neem contact op en laat je helpen om je verslaving te overwinnen.
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief en ontvang steun, inspiratie en tips voor je herstelproces.
Geschreven door Dennis Geelen, ervaringsdeskundige verslavingscoach bij In Je Kracht · 29 september 2026.
Ik ben 9 jaar clean en begeleid gedurende 8 jaar mensen op weg naar een nuchter leven. Ik ken de weg van verslaving naar herstel uit eigen ervaring. Lees mijn verhaal
Als ervaringsdeskundige in Haacht help ik mensen hun eigen signalen te herkennen en de oorzaak eronder aan te pakken.
Laat je helpen en neem vandaag nog contact met mij op
